اقتصاد مقاومتی

 

آب و انرژی منابع بسیار مهمی برای رشد اقتصادی هستند. رابطه میان رشد اقتصادی و تقاضا برای انرژی به طور گسترده ای اثبات شده است. تأمین این تقاضا برای انرژی نیازمند وجود آب است. پیش بینی می­شود تا سال ۲۰۵۰ تقاضا برای انرژی بیش از ۸۰% و تقاضا برای آب بیش از ۵۵% افزایش یابد. هر روش تولید انرژی بر کمیت و کیفیت منابع آبی موجود تأثیر می گذارد.

در حال حاضر، تولید انرژی سالانه حدود ۱۵% (۵۸۰ میلیارد متر مکعب) مصرف آب شیرین در دنیا را به خود اختصاص می­دهد که از این مقدار  تقریبا ۶۶ میلیارد مترمکعب (۱۱%) به منابع باز نمی­گردد. به طور میانگین برای استخراج نفت در ازای هر میلیون BTU به ۳-۸٫۳  لیتر آب جهت حفاری، سیلاب­زنی و تحریک مخازن، نیاز است. هم­چنین در مرحله تولید برق، نیروگاه­های برق آبی، هسته­ای و حرارتی به ترتیب بیشترین میزان مصرف آب را دارا هستند.

456

میزان آب مصرفی در نیروگاه­های برق بر اساس نوع فناوری

مطالعات نشان می­دهد، سیستم­های انرژی که دارای سهم قابل توجهی از انرژی­های تجدیدپذیر باشد می­توانند به طور متفاوتی از سیستم­های متکی بر سوخت­های فسیلی، بر منابع آب تأثیر بگذارند. میزان مصرف آب در نیروگاه­های تجدیدپذیر متفاوت است. برخی از فناوری­های تجدیدپذیر، از قبیل زمین گرمایی و حرارت خورشیدی (CSP) به مقدار آب قابل توجهی برای عملیات نیاز دارند. در مورد انرژی زمین گرمایی، اگر آب مورد استفاده از سیالات استخراج شده از زمین تأمین شود، میزان آب مورد نیاز برای عملیات در حدود ۷۶۰۰ تا ۱۳۱۰۰ لیتر به ازای هر مگاوات ساعت و در مواردی حتی بیش از این میزان می­باشد. درحالیکه، انرژی­های های بادی و خورشیدی فتوولتائیک برای عملیات به هیچ آبی نیاز ندارند و میزان مصرف آب در چرخه ی عمر این نیروگاه­ها حداقل است که موجب می­شود با توسعه این فناوری ها، روند مصرف آب کاهش یابد.

پیش­بینی­های جهانی در مورد اثرات توسعه انرژی­های تجدیدپذیر بر مصرف آب در بخش انرژی حاکی از آن است که سیستم­های انرژی که در آن­ها فناوری­های تجدیدپذیر غالب هستند در مقایسه با سیستم­های متعارف، به مقدار آب کمتری برای تولید برق نیاز دارند. برای مثال در اتحادیه اروپا، انجمن انرژی­های بادی اروپا تخمین زده است که استفاده از انرژی باد در سال ۲۰۱۲ از مصرف ۳۸۷ میلیارد لیتر آب که معادل مصرف ۳ میلیون خانوار در سال است، جلوگیری نموده است. در کشورهای شورای همکاری­های خلیج فارس که در کم­آب ترین منطقه جهان قرار دارد،پیش بینی می­شود تا سال ۲۰۵۰ تقاضا برای آب ۵ برابر می­شود. به علاوه،  از آن رو که استخراج سوخت­های فسیلی به آب تصفیه شده نیاز دارد، به تقاضا برای شیرین سازی آب منجر می­شود. اما توسعه انرژی­های تجدیدپذیر در این منطقه می­تواند منجر به کاهش ۲۰ تا۲۲ % در آب مصرفی و استحصال شده گردد.

789

پتانسیل موجود  برای کاهش میزان آب استحصالی در تولید برق تا سال ۲۰۳۰ در کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس

در ایران با توجه به وضعيت كم آبي كشور در سال­های اخیر، شرايط سختي براي صنعت برق پیش بینی می شود. هم اکنون به دلیل خشکسالی از مجموع ۱۴ درصد ظرفیت تولید برق در سدها کمتر از ۵ درصد برق تولید و عرضه می‌شود. بنابراین توسعه نیروگاه­هایی که حداقل نیاز به آب را دارا هستند، همانند نیروگاه­های خورشیدی فتوولتائیک و بادی، برای امنیت انرژی و آب در آینده امری ضروری بنظر می­رسد که باید مورد توجه مسئولان قرار گیرد.

 

مرجع: IRENA- RENEWABLE ENERGY IN THE WATER, ENERGY & FOOD NEXUS

0 Comment | Posted By

بی­تردید اصلی ترین هدف اقتصاد مقاومتی تشخيص حوزه هاي فشار در عرصه­های بین المللی و متعاقبا تلاش براي کنترل و بي اثر کردن  این فشارها و در شرايط آرماني تبديل چنين فشارهايي به فرصت است. با توجه به آنکه حوزه انرژی یکی از تأثیرگذارترین بخش­ها در اقتصاد است، رصد دقیق روند سیاست­های انرژی در جهان و اثرات آن بر آینده اقتصادی ایران امری ضروری است.

بخش انرژی از دو طریق در فعالیت­های اقتصادی سهم دارد. اولا، انرژی یک بخش اقتصادی مهم است که طی فرآیند استخراج، انتقال و توزیع کالاها و خدمات مرتبط با انرژی موجب ایجاد اشتغال و ارزش افزوده در اقتصاد می­شود. ثانیا، بخش انرژی دارای اثر موجی بر دیگر بخش­های اقتصاد است. تقریبا هر نوع فعالیت تولیدی و خدماتی نیازمند انرژی است و انرژی یک نیروی محرکه برای تمامی بخش­های اقتصاد محسوب می­شود.

مواجه با دو چالش رکود اقتصادی و افزایش الزامات برای کربن زدایی از اقتصاد، موجب شده است تا کشورهای جهان به دنبال راهی برای افزایش بهره­وری اقتصادی به همراه کاهش هر­چه بیشتر تولید گازهای گلخانه­ای باشند. در این میان، انرژی­های تجدیدپذیر نه تنها به عنوان یک راه حل برای تأمین تقاضای رو به رشد انرژی، بلکه به عنوان یک موتور بالقوه برای رشد و متنوع سازی اقتصاد، ظهور کرده است.

رابطه مبهم و پیچیده میان انرژی و اقتصاد سوالات بسیاری را در مورد تأثیرات گسترده تحول در بخش انرژی بر اقتصاد برانگیخته است. برخی کشورها مطالعات کیفی در زمینه تأثیر توسعه انرژی­های تجدیدپذیر بر تولید ناخالص داخلی و اشتغال زایی انجام داده اند، اما مطالعات کمی محدودی در این زمینه انجام شده است.

آژانس بین­المللی انرژی­های تجدیدپذیر در گزارشی اثرات توسعه انرژی­های تجدید پذیر بر اقتصاد کلان در سطح بین المللی را بررسی نموده است. در این گزارش، پیش­بینی می­شود با دوبرابر شدن سهم انرژی­های تجدیدپذیر در سبد انرژی جهان تا سال ۲۰۳۰، تولید ناخالص داخلی در جهان ۶/۰ درصد معادل ۷۰۶ میلیارد دلار (معادل مجموع تولید ناخالص داخلی کشور مالزی و کلمبیا) افزایش یابد.

مقیاس رشد تولید ناخالص داخلی از یک کشور به کشور دیگر متغیر است. بر اساس پیش بینی آژانس بین المللی انرژی­های تجدیدپذیر، با دو برابر شدن سهم انرژی­های تجدیدپذیر در جهان، ژاپن شاهد بالاترین رشد تولید ناخالص داخلی به میزان ۳/۲% خواهد بود. این نتایج در اثر سرمایه­گذاری وسیع در صنعت فتوولتائیک و کاهش قابل توجه واردات سوخت­های فسیلی حاصل می­شود. کشورهای استرالیا، برزیل، آلمان، کره جنوبی، مکزیک و آفریقای جنوبی هم­چنین شاهد رشد مثبت تولید ناخالص داخلی بیش از ۱% خواهند بود. کشورهای صادر کننده نفت نظیر عربستان، روسیه، نیجریه و ونزوئلا که اقتصاد آن­ها وابسته به بازار نفت است، پیش بینی می­شود در اثر رشد انرژی­های تجدیدپذیر در جهان با کاهش صادرات در بلند مدت روبرو شوند و در نتیجه از این نظر رشد تولید ناخالص داخلی منفی را تجربه نمایند. تولید ناخالص داخلی کشور عربستان و ونزوئلا به میزان ۲۵% و روسیه و نیجریه به میزان ۱۵% به نفت و گاز وابسته است. با این وجود کشورهایی چون روسیه که خود صادرکننده سوخت­های زیستی نیز هستند، کمتر از این اتفاق متضرر خواهند شد.

متأسفانه یکی از آسیب‌های جدی اقتصاد ایران، وابستگی شدید درآمد دولت به نفت است به گونه­ای که طبق آمار بانک جهانی در حدود ۶/۲۳ % تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۱۴ را تولید و صادرات نفت تشکیل داده است. مسلماً هرگونه نوسانی در قیمت جهانی نفت همچون زمان کنونی و یا هرگونه تحریم خرید نفت ایران، می‌تواند مشکلات اساسی برای اقتصاد کشور پدید آورد، همان‌گونه که در شرایط حاضر پدید آورده است. با توجه به رویکرد جهانی برای توسعه انرژی­های تجدیدپذیر و کاهش مصرف سوخت­های فسیلی، پیش بینی می­شود روند کاهش تقاضا برای نفت در سال­های آینده ادامه یابد. پیش بینی­های انجام شده به منظور تخمین قیمت نفت تا ده سال آینده بیانگر آن است که با فرض افزایش تدریجی و آرام قیمت نفت، تا سال ۲۰۲۵ در بهترین حالت قیمت نفت خام به بشکه ای ۸۲ دلار برسد. (پیش بینی بانک جهانی)

بنابراین، با دو برابر شدن سهم انرژی­های تجدیدپذیر در جهان تا سال ۲۰۳۰، چنانچه اقتصاد ایران همچنان متکی به درآمدهای نفتی باقی بماند، ایران نیز در کنار سایر کشورهای عمده صادرکننده نفت مانند عربستان، با کاهش تولید ناخالص داخلی مواجه خواهد شد. اما مسئله به اینجا ختم نمی­شود و توسعه انرژی­های تجدیدپذیر دارای اثرات اقتصادی دیگری نیز هست. با توسعه انرژی­های تجدیدپذیر، به دلیل رشد تولید ناخالص داخلی در جهان، تقاضا برای کالا و خدمات در بسیاری از کشورها افزایش خواهد یافت که رشد مثبت تراز تجاری جهان را در پی خواهد داشت. چنانچه در شکل زیر مشاهده می­شود، با دوبرابر شدن سهم انرژی­های تجدیدپذیر در جهان تراز تجاری کشور ایران با رشد مثبت مواجه خواهد شد و در رده کشورهای با رشد ۹/۰% الی ۶/۱% قرار خواهد گرفت.

123

درصد رشد تجارت در کشورهای مختلف جهان در اثر دوبرابر شدن سهم انرژی­های تجدیدپذیر

توجه سیاستگذاران کشور به روند تغییرات در بازار آینده انرژی، علاوه بر ایجاد آمادگی برای رویارویی با هرگونه نوسانات  در بازار فروش نفت، موجب اقدام به هنگام برای تدوین سیاست­های جبرانی و مؤثر جهت تقویت بخش اقتصادی می‎گردد. با توجه به آنکه در سال­های اخیر، اقتصاد مقاومتی در کشور بسیار مورد توجه قرار گرفته است، لازم است دولت در زمینه‌های صنعتی، خدماتی و تولید کالاهای دانش بنیان، درآمدزایی کند.

بنابراین، سیاستمداران کشور باید ضمن کاهش وابستگی به صادرات نفت و گاز، با حرکت جهانی به سمت انرژی­های تجدیدپذیر همراه شوند و از فرصت به وجود آمده برای توسعه فناوری­های تجدیدپذیر استفاده نمایند تا در صورت تحقق پیش بینی­های آژانس بین المللی انرژی­های تجدیدپذیر، اقتصاد کشور نه تنها از کاهش تقاضا برای سوخت­های فسیلی و فروش نفت متضرر نشود، بلکه بخش صنعتی قادر به صادرات کالا و خدمات در این حوزه باشد و از مزایای آن در جهت تحقق سیاست­های اقتصاد مقاومتی استفاده نماید.

0 Comment | Posted By